Ι.Ν. Αγίου Στεφάνου

Το να πεις ότι αυτός ο ναός είναι μικρός, είναι σαν να μην είπες τίποτα. Είναι πραγματικά μικροσκοπικός, σαν να ξεράθηκε από το ζεστό κλίμα του νησιού. Βρίσκεται στην άκρη ενός όμορφου δάσους με βελανιδιές, κοντά στο χωριό Δρακώνα, λίγα χιλιόμετρα νότια από τον οικισμό. Η πρόσβαση είναι εύκολη, αλλά ακριβώς δίπλα στον ναό δεν υπάρχει χώρος στάθμευσης. Οπότε μια πρακτική προειδοποίηση από την αρχή: το αυτοκίνητο πρέπει να μείνει στην άκρη του δρόμου. Υπολογίστε το και προσέξτε όταν κατεβαίνετε. Για το μέγεθός του το είπα ήδη. Φαίνεται άλλωστε και στις φωτογραφίες. Κοιτάξτε τις καρέκλες που βρίσκονται δίπλα του — δίνουν την καλύτερη αίσθηση της κλίμακας. Δεν θα υπερβάλω αν πω ότι έχω δει μεγαλύτερες κουζίνες. Στο εσωτερικό ο χώρος είναι ακόμη πιο περιορισμένος, γιατί οι τοίχοι είναι χοντροί, όπως συμβαίνει συχνά στους βυζαντινούς ναούς. Δύο άνθρωποι χωρούν με δυσκολία. Η αψίδα είναι μικροσκοπική, καθαρά διαμορφωμένη, αλλά χαμηλή. Όλα εδώ μοιάζουν σαν κάποιος να πήρε έναν κανονικό ναό και να τον μίκρυνε σχεδόν σε οικιακή κλίμακα. Και ακριβώς αυτό δίνει στο μέρος τη γοητεία του. Πιθανότατα δεν υπήρχαν εδώ μεγάλα χρήματα για μια εντυπωσιακή κτητορική δωρεά. Υπήρχε όμως μια πολύ σαφής ανάγκη να τιμηθεί ο Άγιος Στέφανος — ο πρώτος μάρτυρας του χριστιανισμού. Και μάλιστα όχι πρόχειρα. Σε έναν τόσο μικρό ναό σώζεται ένας από τους πιο ενδιαφέροντες και σπάνιους κύκλους αφιερωμένους στον άγιο στην Κρήτη. Οι τοιχογραφίες σώζονται αρκετά καλά, αν και δεν έχουν την έντονη καθαρότητα που γνωρίζουμε από ορισμένους καλύτερα διατηρημένους ή πιο έντονα καθαρισμένους ναούς. Εδώ είναι όπως είναι: ξεθωριασμένες, κατά τόπους φθαρμένες, κατά τόπους συμπληρωμένες, αλλά ακόμη ευανάγνωστες. Και ακριβώς γι’ αυτό δίνουν την αίσθηση του αυθεντικού, όχι του μουσειακά εξωραϊσμένου. Ο ίδιος ο ναός είναι ένα απλό μονόκλιτο κτίσμα. Οι τοιχογραφίες δημιουργήθηκαν στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα, πιθανότατα κάπου στη δεκαετία του 1380. Δεν γνωρίζουμε το όνομα του ζωγράφου, αλλά η έρευνα συνδέει το σύνολο αυτό με το τοπικό καλλιτεχνικό περιβάλλον της δυτικής Κρήτης. Στο εικονογραφικό πρόγραμμα όμως φαίνεται κάτι περισσότερο από μια συνηθισμένη διακόσμηση ενός μικρού αγροτικού ναού. Υπάρχουν σκηνές από τη ζωή του Αγίου Στεφάνου, άγιοι μοναχοί και ασκητές, καθώς και μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα σκηνή του λιθοβολισμού, στην οποία οι ερευνητές διακρίνουν επιδράσεις από τη δυτική ζωγραφική. Και αυτό είναι όλο. Καμία μεγάλη κτητορική επιγραφή, κανένα γνωστό όνομα, κανένα εντυπωσιακό μνημειακό μανιφέστο. Μόνο ένας μικροσκοπικός, σχεδόν ανώνυμος ναός στην άκρη του δάσους — και στο εσωτερικό του μια αφήγηση για έναν άγιο που, στη χριστιανική παράδοση, στέκεται πολύ κοντά στις ίδιες τις απαρχές της Εκκλησίας.