Ι.Ν. Παναγίας

Ναός Γέννησης της Παναγίας, Πατσός, Αμάρι Ένα από τα σημαντικότερα μνημεία του Ρεθύμνου, στην είσοδο του χωριού Πατσός στην κοιλάδα του Αμαρίου. Ο ναός συνδέεται με την ισχυρή οικογένεια των Καλλεργών και θεωρείται πως λειτούργησε ως επισκοπική έδρα, καθώς το 1357 οι πηγές αναφέρουν ορθόδοξο επίσκοπο στην Πατσό. Πρόκειται για ναό του τύπου σταυροειδούς εγγεγραμμένου, με μεγάλους πεσσούς από λαξευτή πέτρα που φέρουν τον τρούλο, τρεις αψίδες στα ανατολικά (η κεντρική πεντάπλευρη εξωτερικά, με σύνθρονο εσωτερικά) και νάρθηκα προσαρτημένο στα δυτικά. Το αρχικό δάπεδο βρισκόταν περίπου 40 εκ. χαμηλότερα από το σημερινό, κρύβοντας τμήμα του πλούσιου γλυπτού διακόσμου της πρώτης οικοδομικής φάσης (11ος-12ος αι.), που ανακαινίστηκε στις αρχές του 14ου αιώνα. Το εσωτερικό καλύπτεται από τοιχογραφίες υψηλής ποιότητας εργαστηρίου, στο πνεύμα της παλαιολόγειας ζωγραφικής, με σκηνές από το Χριστολογικό κύκλο, επεισόδια από τον βίο της Θεοτόκου και του Αγίου Νικολάου, καθώς και μετωπικές μορφές αγίων. Οι τοιχογραφίες αποτοιχίστηκαν και συντηρήθηκαν τη δεκαετία του 1970 και εκτέθηκαν στη Συλλογή της Αγίας Αικατερίνης στο Ηράκλειο μέχρι το 2011, οπότε επέστρεψαν στο Ρέθυμνο — σήμερα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνης (στέγη: ναός Αγίου Φραγκίσκου), εν αναμονή έκθεσής τους στο νέο μουσείο της περιφέρειας. Την περίοδο 2012–2014, στο πλαίσιο διασυνοριακού προγράμματος Ελλάδας-Κύπρου, έγιναν εργασίες στερέωσης της υπάρχουσας τοιχοποιίας χωρίς εκτεταμένες αναστηλώσεις.