Kościół Agios Georgios

Kościół Agios Georgios (Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου) W niewielkiej miejscowości Sklavopoula, w regionie Selino na zachodniej Krecie, znajduje się średniowieczny kościół Agios Georgios, którego historia sięga końca XIII wieku. Choć świątynia została częściowo przebudowana, zachowała fragmenty cennej dekoracji malarskiej oraz niezwykle interesującą inskrypcję, dzięki której znamy nie tylko datę wykonania fresków, ale również imię człowieka związanego z ich powstaniem. Najważniejszym źródłem informacji o malowidłach jest inskrypcja umieszczona w centralnej części apsydy. Giuseppe Gerola, który opublikował jej odczyt w czwartym tomie Monumenti Veneti nell'Isola di Creta, opisał prostokątne pole o wymiarach zaledwie 31 × 30 cm, pokryte czarnymi literami na białym tle. Tekst zawiera prośbę skierowaną do kapłana, aby wspominał w modlitwach Nikolaosa, lektora i malarza, określonego greckimi słowami χωρικὸς ἱστοριογράφος — „wiejskiego malarza”. Gerola zwrócił uwagę, że inskrypcję umieszczono w miejscu, z którego celebrujący duchowny mógł ją łatwo odczytać podczas liturgii. Inskrypcja podaje rok 6799 od stworzenia świata, odpowiadający latom 1290–1291 naszej ery. Zawiera również informacje o indykcji oraz cyklach księżycowym i słonecznym, choć Gerola zauważył, że te ostatnie nie są zgodne z obliczeniami dla wskazanego roku. Najciekawsze pozostaje jednak samo świadectwo o Nikolaosie. Nie jest to anonimowy twórca, którego autorstwo próbujemy odtworzyć na podstawie podobieństw stylistycznych. Jego imię zachowało się w średniowiecznej inskrypcji, razem z prośbą o modlitewną pamięć. Program malarski kościoła obejmował przedstawienia świętych oraz dekorację części ołtarzowej. Kostas Lassithiotakis, który umieścił świątynię w swoim katalogu pod numerem 86, wymienia między innymi św. Jerzego i św. Teodora w północnych ślepych arkadach, postacie świętych hierarchów w apsydzie, pozostałości Zwiastowania, przedstawienie Chrystusa w medalionie oraz Bogurodzicę w popiersiu na wschodniej ścianie. Zachowane fragmenty pozwalają jedynie częściowo odtworzyć pierwotny program ikonograficzny. W ciągu kolejnych stuleci świątynia uległa poważnym zniszczeniom. Według uwag zawartych w katalogu Lassithiotakisa sklepienie oraz ściany zachodnia i południowa zawaliły się, a następnie zostały odbudowane. Szczególnie interesującym śladem późniejszej historii jest również łacińskie graffiti z 1360 roku, znajdujące się w zachodniej niszy północnej ściany. Napis hic fuit — „był tutaj” — towarzyszy imieniu osoby, która pozostawiła po sobie ten ślad obecności. Kościół Agios Georgios w Sklavopoula jest niezwykłym świadectwem średniowiecznej Krety. Jego znaczenie nie ogranicza się do zachowanych fresków. Dzięki inskrypcji możemy bowiem poznać imię malarza, który pracował tutaj ponad siedem stuleci temu, i dostrzec w nim nie tylko wykonawcę religijnych przedstawień, lecz również człowieka pragnącego, aby pamiętano o nim po śmierci. Być może właśnie dlatego te kilka zapisanych na ścianie zdań jest dziś równie cennych jak same malowidła.