Kościół Archangelos Michail

Miejscowi wciąż mówią "Kounenli", nie "Vathi" — nazwa zmieniła się urzędowo w 1957 roku, ale, jak zauważył już Lassithiotakis w latach 60., stara nazwa nie zniknęła ani z pamięci ludzi, ani z map. Kościół stoi kawałek za wsią, w stronę zachodnią, blisko potoku. Miejscowi nazywają go też "tou Astratigou" — Wodza [Niebieskich Zastępów]. Budynek jest skromny do bólu: jedna prosta sala, 3 na niecałe 6 metrów, z lekkim skosem osi w stronę północy (jakieś 20°), murowana z kamienia łamanego. Z zewnątrz nic specjalnego — cała uroda jest w środku. I tam faktycznie jest na co popatrzeć. Sklepienie kolebkowe niesie trzynaście scen dwunastu świąt i cyklu paschalnego — od Narodzenia po Wniebowstąpienie — a wśród nich jedna naprawdę rzadka: Cud Archanioła Michała w Chone (Kolossai we Frygii). Legenda mówi o źródle-sanktuarium, które poganie chcieli zatopić, kierując na nie wody dwóch rzek — a Michał uderzeniem berła otworzył w skale rozpadlinę i skierował wody pod ziemię, ratując miejsce kultu. W Vathi malarz pokazał tylko jedną rzekę zamiast dwóch — to samo uproszczenie widać w Gračanicy (1321) i na ikonie ze zbioru Loverdou z przełomu XIII/XIV w. Nad drzwiami wejściowymi biegła kiedyś duża inskrypcja fundacyjna na całą szerokość ściany — i to właśnie ona miała datę. Niestety przy jakiejś naprawie drewnianego nadproża zniszczono akurat ten fragment. Przez dekady kościół datowano więc tylko porównawczo, "na oko", na pierwszą ćwierć XIV wieku. Dopiero w 2018 roku Theodora Ioannidou, na nowo czytając resztki inskrypcji, odczytała coś, czego nikt wcześniej nie zauważył: podpis "Παγωμένου καὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Νικολάου" — Pagomenosa i jego syna Nikolaosa. To jedyny znany przypadek, w którym w podpisie warsztatu wprost napisano, że to ojciec z synem, a nie tylko dwóch współpracujących malarzy. Rok, doliczony na podstawie zachowanej indykcji i grafitto na zewnętrznym nadprożu: 1336/37. Czyli: kościół malowany jest przez rodzinę, nie tylko warsztat. Ładna rzecz do pomyślenia, stojąc w środku.