Σημειώσεις πεδίου και κείμενα για τις εκκλησίες της Κρήτης: τις τοιχογραφίες, τους ζωγράφους, τις επιγραφές και τους ανθρώπους γύρω τους.
Ετικέτα: εικονογραφία · καθαρισμός φίλτρου
Λίγα μόλις μέτρα από το κρεβάτι μου στέκεται εδώ και χρόνια ο μικρός Άγιος Αθανάσιος — με την κόλαση επιγεγραμμένη σαν πινακίδα, αμαρτωλούς δαγκωμένους από φίδια και την Οσία Μαρία, από την οποία πήρε το όνομά του το φαράγγι της Σαμαριάς.
Σε ξεχασμένα ξωκλήσια της Κρήτης, δίπλα σε εικόνες και κεριά, κρέμονται ασημένια τάματα, παιδικά παπουτσάκια, πατερίτσες και μπαστούνια. Δεν είναι διακοσμητικά. Είναι υλικά ίχνη από παρακλήσεις, φόβους, ευγνωμοσύνη και ελπίδα — μικρά έντυπα αιτήσεων προς τον ουρανό.
Το καλοκαίρι του 1347, ένα πλοίο από την Κωνσταντινούπολη έφτασε στο λιμάνι του Χάνδακα. Έφερνε κάτι που κανείς δεν περίμενε: την πανώλη, η οποία θα σάρωνε τη μεσαιωνική Κρήτη, τις πόλεις, τα χωριά, τα λιμάνια, τις διαθήκες και τη θρησκευτική της φαντασία.
Στην άκρη ενός δάσους με βελανιδιές, κοντά στη Δρακώνα, στέκεται ένας ναός τόσο μικρός, που εύκολα θα μπορούσε κανείς να τον περάσει για ένα ασήμαντο ξωκλήσι στην άκρη του δρόμου. Κι όμως, στις ξεθωριασμένες τοιχογραφίες του σώζεται μια σπάνια αφήγηση για τον Άγιο Στέφανο, τον πρώτο μάρτυρα του χριστιανισμού, καθώς και το ίχνος ενός κόσμου όπου η βυζαντινή Κρήτη συναντούσε τη Δύση.
Στον κατάλογο
Ανάμεσα στους εσπεριδεώνες της πεδιάδας των Χανίων βρίσκεται μια εκκλησία που δεν φωνάζει από μακριά. Χρειάζεται να ξέρεις τι ψάχνεις. Αξίζει τον κόπο — γιατί κάτω από το πάτωμά της κείτονται παιδιά, στους τοίχους ζει ο Ιωάννης ο Ξένος, και η επωνυμία Ζωοδόχος Πηγή αποκτά εδώ μια βαρύτητα που δεν έχει πουθενά αλλού.
Στον κατάλογο
Στην άκρη ενός ορεινού χωριού κοντά στα Χανιά στέκει ένας μικρός ναός που εύκολα μπορεί κανείς να προσπεράσει. Κι όμως, οι τοιχογραφίες του δεν είναι απλώς διακόσμηση. Οδηγούν τον επισκέπτη μέσα από μια αφήγηση για το φως, τον θάνατο, τη μετάνοια και την ελπίδα.
Στον κατάλογο
Η εικόνα της Βάπτισης του Κυρίου δεν δείχνει το βάπτισμα με την έννοια με την οποία το παρουσιάζει η ευαγγελική αφήγηση. Δεν διηγείται μια ιστορία· συμπυκνώνει θεολογία. Σε μία εικόνα συγκεντρώνει τη στιγμή κατά την οποία ο ουρανός ανοίγει, η ύλη αγιάζεται, το χάος υποχωρεί και ο κόσμος — από τους αγγέλους μέχρι τον ποταμό Ιορδάνη — αναγνωρίζει τον Δημιουργό του. Κάθε λεπτομέρεια αυτής της σκηνής είναι μια ακριβής πρόταση ειπωμένη με εικόνα. Αν κοιτάξουμε προσεκτικά, δεν βλέπουμε ένα επεισόδιο από τη ζωή του Ιησού, αλλά μια εικόνα της νέας δημιουργίας.