Notatki z terenu i eseje o kościołach Krety: o freskach, malarzach, inskrypcjach i ludziach wokół nich.
Kandia, rok 1566. Pewien młody malarz postanawia sprzedać obraz, a kupca szuka w dość nietypowy sposób: organizuje loterię. Potrzebuje na to zgody weneckich władz i dlatego ślad po całym przedsięwzięciu trafia do archiwów. Ot, jeszcze jedna historia z życia dawnej Krety. Tyle że od tego niepozornego dokumentu zaczyna się opowieść, która zaprowadzi nas z Kandii przez Wenecję i Rzym, a potem jeszcze dalej.
Pół wieku przed Pagomenosem ktoś tu już malował — bez nazwiska, bez rozgłosu, dla mnicha, który chciał tylko mieć swój kościółek. Dziesięć lat czekałem, żeby to zobaczyć na własne oczy.
W katalogu
Kiedy rasowy Kreteńczyk coś zgubi, nie zaczyna poszukiwań od biura rzeczy znalezionych czy od posta na lokalnej grupie FB. Rasowy Kreteńczyk idzie do kuchni i zaczyna piec ciasto, fanuropitę. Co ma wspólnego ciasto z zagubioną owcą czy zgubionym kluczem? Dlaczego akurat ciasto i skąd ten dziwny obyczaj?
Jedno imię, dwa języki, i przekład, który zmienił bieg teologii — zanim jeszcze ktokolwiek wziął do ręki pędzel.
W katalogu
Schowany w zaroślach, jakby ciągle miał coś do ukrycia. W pierwszej połowie XIV wieku dwóch malarzy zostawiło tu swój podpis. Musiało minąć siedem wieków, żeby treść tej inskrypcji na powrót ujrzała światło dzienne.
W katalogu
Jest taki moment przy oglądaniu starego fresku, kiedy oko już wie więcej niż mózg zdążył nazwać. Najpierw widzi się tylko owal — jasny, gorący, wyraźnie centralny — i postać w bieli, która stoi w nim tak spokojnie, jakby stanie w środku wybuchu światła było najbardziej naturalną rzeczą na świecie. Dopiero po chwili przychodzi rozpoznanie: to nie jest jedna scena, lecz trzy sceny naraz, rozegrane na tej samej ścianie, tym samym pędzlem, między tymi samymi postaciami — tylko w trzech różnych momentach czasu, które malarz bez cienia wahania złożył w jeden obraz.
Kilkanaście metrów od mojego łóżka od lat stoi niewielki Agios Athanasios — z piekłem podpisanym jak na drogowskazie, grzesznikami kąsanymi przez węże i Ossią Marią, od której swoją nazwę dostał wąwóz Samaria.
W katalogu
Historia świętego, który nie budował kościołów i nie robił cudów. Zbudował wspólnoty, które przetrwały tysiąc lat.
Przez niemal sto lat żeglarze, kupcy i urzędnicy ryłi swoje imiona w tynku tego kościoła. Sześćdziesiąt sześć wpisów między 1514 a 1608 rokiem. Dokument ruchu, nie pobożności.
W katalogu
W 1327 roku cztery rodziny z górskiej wioski w Selino zbudowały kościół, zatrudniły malarza i wpisały w kamień zdanie, którego nikt przed nimi nie odważył się napisać. Po siedmiuset latach ich twarze wciąż są na ścianie.
W katalogu
29 maja 1453 roku Konstantynopol upadł. Dla wielu był to koniec świata bizantyjskiego. Dla Krety stał się początkiem niezwykłego rozkwitu — artystycznego, intelektualnego i duchowego.
W zapomnianych kaplicach Krety, obok ikon i świec, wiszą srebrne tabliczki, dziecięce buciki, kule ortopedyczne i laski. To nie są dekoracje. To materialne ślady próśb, lęków, wdzięczności i nadziei — małe formularze wniosku do nieba.
Na Krecie cywilizacje przychodziły i odchodziły. Minojczycy, Mykeńczycy, Rzymianie, Wenecjanie i Osmanowie zostawiali po sobie pałace, mury, pisma, wojny i podatki. Koty patrzyły na to wszystko z nagrzanych murków — i zostały.